Intervista e parë si Ministre e Punëve të Jashtme dhe Çështjeve të Europës, znj. Elisa Spiropali me gazetarin Sokol Balla, në Real Story.
Elisa, po të drejtohem miqësisht, mirëmbrëma. Ke një histori me Amerikën apo jo?
Po, unë jam dyfish e emocionuar që vi këtu si ministre e jashtme. Ka studiuar në SHBA, në Masatcuses, për 4 vite kam jetuar aty dhe një vit në New York, kështu që, kthimi nuk është pa emocion edhe përgjegjësi dyfishe. Përgjegjësi të cilën e ndjej të madhe që nga besimi që na dhanë qytetarët më 11 maj me 83 mandate më pas besimi që kryeminsitri Rama e shumica jo e më pas Asambleja më dha për të drejtuar Ministrinë për Euroën dhe Punët e Jashtme në këtë moment shumë kritik por edhe të mirë për Shqipërinë sa I takon procesit të integrimit dhe mundësisë që Shqiëria të jetë një anëtare e BE me të drejta të plota.
Ministrja e tretë e punëve të Jashtme, pas znj.Dade dhe znj.Xhacka. E treta e vërteta!
Nuk e di të vërteta, kanë qenë edhe znj. Dade edhe znj. Xhacka në detyrat e tyre. Kam respektin maksimal për të dyja janë edhe mikesha të mira dhe zonja me sharm.
Besoj është një lajm i mirë për gratë shqiptare, pra që marrin poste të rëndësishme si ky i diplomacisë pasi nuk është thjesht ccështje imazhi është cështje komunikimi.
Është gjithmonë lajm i mirë, besoj unë kur gratë ia mbërrijnë të jenë në pozita të tilla drejtimi, por nuk besoj se është një risi për Shqipërinë. Shqipëria është vendi ku në fund të fundit, 70 përqind e qeverisë para pak viteve ishte e përbërë nga gra. Shqipëria është sot vendi ku më shumë se 50 % besoj e qeverisë jemi gra.
Besoj jeni më shumë se 50..
Kemi edhe Diellën. E dija që do ta përfshije Diellën në këtë kalkulim
Duhet të jetë algoritmi më I shpeshtë I dy javëve të fundit por jo vetëm në Shqipëri
Parlamenti sot është i përbërë nga 30 përqind gra dhe në të gjitha nivelet e drejtimit në administratën shqiptare nuk është më asnjë lloj surprise të kesh gra në drejtim. Aq shumë sa po të tregoj një episode familjar dhe personal. Kur vajza ime Nalta pa një nga kolegët e mi ministra në ekran më pyeti kush është xhaxhi. Në atë kohë ishte ministri I Brendshëm dhe me tha cudi, nuk janë gra ministrat. Pra, përfaqësimi ka rëndësi.
Dhe ccudia ndodhi apo jo me kabinetin e ri. Ministri I brendshëm është tashmë sërish një grua.
Po për herë të parë dhe e uroj shumë Albanën ashtu sic uroj edhe kam respektin më të madh edhe për dy pararendëset e mia në ministri të jashtme, Olta Xhaccka dhe Arta Dade, janë vërtetë dy zonja që i kanë dhënë dinjitet atij institucioni ashtu si edhe kryetarja e Parlamentit Lindita Nikolla të cilën unë e zëvendësova është një grua që jo vetëm ishte në atë kohë kryetare e parlamenti, por që me një urtësi dhe butësi të posacme ia mbërriti që në një kohë shumë të vështirë për parlamentin shqiptar të ruante ekuilibrat e shumë e shumë gra të tjera që unë nuk kam as kohën as mundësinë këtu t’I përmend të gjitha, por të gjitha arritjet e grave besoj janë një shumatore e grave që kanë qenë përpara tyre. Ne qëndrojmë mbi shpatullat e të gjitha atyre që nuk e kanë patur fort të lehtë më parë dhe nuk ka qenë fort e lehtë të jesh grua në Shqipëri. Dhe le më të jesh një grua që fiton besim apo një grua në drejtim dhe këtë dua ta them pa asnjë rezervë që një gjë për të cilën jam shumë krenare për forcën që përfaqëso PS, është mundësia që kryetari I saj dhe kjo forcë politike se ndryshe nuk mund të bëhej, duhet të kishte edhe mbështetjen e strukturave të tjera apo gjindjes sociale brenda PS ka pranuar që gratë të jenë në të gjitha këto pozita. Dhe padiskutim që është edhe meritë e këtyre grave që kanë treguar në drejtim integritet edhe profesionalizëm.
E prap nuk I shpëtoni dot paragjykimeve, le të themi herë pas here ndesheni.. gjithmonë është ideja, nuk zgjidhen se janë të afta por se janë besnike
Besnikëria është një virtyt të cilën unë e ccmoj shumë personalisht. Luajaliteti, është domosdoshmëri të paktën në këto marrëdhënie për të patur integritet të plotë dhe një lloj besnikërie që shpesh mund të jetë edhe fake, fals apo thjesht e kohës për t’ja hedhur. Besoj fort te luajaliteti dhe besoj që gratë janë në shumicën e tyre luajale.
Flasim sot kur një ditë më parë Presidenti SHBA mbajti një fjalim shumë të fortë dhe shumë të ashpër në asamble ku ishit edhe ju sëbashku me Presidentin Begaj. Vijmë në një moment kur duket sikur lidershipi botëror me të cilin ne ishim mësuar në rastin më të mirë ka ndryshuar, në rastin më të keq duket sikur SHBA nuk është më, le të themi e kanë revizionuar pozicionin e tyre në gjeopolitikën botërore. Plus është edhe ajo ideja që me Trump duket sikur e gjithë bota rri me sytë nga televizori për të ndjekur deklaratat e tij. Pra, është një moment delikat në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Nuk është vetëm një moment delikat, është një moment që reflekton sfida të shumëfishta për kombet e bashkuara sfida të cilave jo gjithmonë kombet e bashkuara ia kanë dalë mbanë. Ndaj edhe Asambleja e Përgjithshme do adresojë atë që ata e kanë quajtur, nevojën për reformim, për më shumë efikasitet për më shumë ndikim në politikën botërore që nga financimi, qëndrimet e shteteve në KS por edhe impakti që ka në terren kanë shumë rëndësi për mënyrën si kjo organizatë do formatohet në vitet që vijnë dhe që do ketë. Padiskutim fjalimi I Presidenti ngjalli shumë interes, edhe buzëqeshën edhe pati edhe shpërthime hilariteti që vetë presidenti po I nxiste në sallë, por ajo që është e qartë është që SHBA dhe ky president nuk kanë ndërmend të heqin dorë nga kombet e bashkaura dhe nuk kanë ndërmend të heqin dorë nga ndikimi dhe ushtrimi I këtij ndikimi në arenën ndërkombëtare. Kanë qëndrimet e tyre shumë të forta, mbi cështjet e Ukrainës dhe zhgënjimet, apo ato që pasoi pas takimeve me Putin, kanë qëndrimet e tyre për cështjen e izraelit dhe Palestinës, për situatën e klimës, për nevojën e reformimit të OKB, por SHBA do jenë aty të vendosur dhe ne si Shqipëri dhe në si shqiptarë besoj në të gjithë rajonin nuk kemi asnjë mundësi tjetër përvec se të forcojmë edhe më tej partneritetin tonë strategjik me SHBA me BE ku duam të integriohem por padiskutim të mbajmë parasysh edhe interesin tonë kombëtar.
Por ka një problem, duke patur parasysh që së paku në cështje aktuale si ajo e Palestinës qëndrime I BE është shumë nga ai I SHBA. Kemi disa vende të BE që e kanë njohur në ditët e Asamblesë, si Franca, po fus edhe Anglinë, dhe nga ana tjetër patë reagimin e Trump që e quajti të padobishme njohjen e shtetit të Palestinës, e quajti një farë nxitje për Hamasin. Ju thoni do mbajmë qëndrim pro SHBA nga ana tjetër thoni do integrohemi në BE dhe të gjithë e dimë se kur u hap kapitulli I politikës së jashtme thanë se ky është një kapitull që Shqipëria e kalon kollaj pasi është pro politikave të BE. Por Palestina, ama është një cështje që e ndan BE nga Amerika. Ne ku rrimë?
Ne kemi patur një qëndrim të linjëzuar me BE vijimësisht sa herë që BE ka mbajtur qëndrim unanim për cështje të caktuara, në rastet që ju përmendni nuk ka një qëndrim të BE. Ne i kemi dhënë vetes mundësi në këtë rast të linjëzohemi për cështje të caktuara apo të abstenojmë kur e kemi të arsyeshme. Qëndrimi ynë ka qenë shumë I qartë që nga fillimi. Kemi goditur dhe kemi mbajtur qëndrim nga më të fortët besoj, për sulmin e 7 tetorit, e konsiderojmë Hamas, Xhihadin Islamik dhe krahun ushtarak të Hezbollah organizata terroriste. Ne besojmë që Izraeli ka të drejtë të padiskutueshme për t’u mbrojtur dhe për të siguruar edhe kufijtë pore dhe popullatën brenda këtij territory. Ashtu sic kemi shprehur dhe shqetësimin për gjendjen e rënduar humanitare në Gaza dhe për viktimat civile. Shqipëria nuk është një vend që mund të përcaktojë qëndrimet e shteteve të mëdha por duhet të orientohet mirë sa I takon aleatëve dhe partnerëve tanë. Pra, linjëzim me BE qëndrim të vendosur që duhet të ketë një fund të kësaj lufte dhe sa më pak pasoja jo vetëm për Izraelin dhe Palestinën por edhe për rajonin e Lindjes së Mesme. Kemi besuar dhe besojmë se ndërmjetësimi I vendeve si SHBA apo Katari është I mirëpritur për të ndërmjetësuar armëpushim, por qëndrimi ynë në këtë pikë nuk devijon as nga qëndrimi I BE që nuk I linjëzuar nga të gjitha vendet, por as nga SHBA që është aleati ynë strategjik.
Me thënë të drejtën, unë mendoj se Enver Hoxha I ka bërë një favor shumë të madh qeverive që erdhën pas tij. Ka qenë ai që e njohu shtetin e Palestinës dhe nga ai moment cdo qeveri e pas 1991 ka mbajtur vetëm një qëndrim, abstenimin. Pra, pozicioni ynë është abstenimi, por mendoj së ky lloj pozicioni me faktorin e jashtëm n aka vënë herë pas here në siklet në raport me ato që ju I quani partner strategjikë, sic është psh Turqia. Që ka një qëndrim krejt tjetër.
Secili shtet ka qëndrimet e tij dhe është e natyrshme të ketë qëndrime të ndryshme. Qëndrimi i Shqipërisë jo vetëm për cështjen e Gazës apo të Izraelit por edhe për cështje të tjera në arenën ndërkombëtare ka qenë gjithmonë shumë I principtë ka qenë I diskutuar edhe pse jo domosdoshmërisht I dakordësua me secilin nga partnerët. Secili vend ka të drejtën për të mbajtur qëndrimin e vet duke nisur nga historia, marrëdhënia me shtetet e ndryshme dhe vetë linjëzimi strategjik herë pas herë. Por qëndrimi jonë ka qenë gjithmonë I principtë dhe nuk është se ne mund të bëjmë më shumë në këtë situatë. Të mos pretendojmë se jemi një vend që mund të ndryshojë situatat në këto vende as mund të marrim përsipër të dalim përtej peshës sonë specifike si vend. Ajo që thuhet vijimësisht këtu në OKB në KS ku Shqipëria I ka dhënë shembujt e qëndrimeve të principta por edhe në marrëdhëniet me partnerët tanë është që Shqipëria nuk del asnjëherë nga parashikimi dhe Shqipëria është shumë e drejtpërdrejtë në raport me të gjithë partnerët sa I takon qëndrimeve të saj. Sa I takon situatës aty padiskutim që ka një rëndesë të madhe edhe emocionale për të gjithë. Urojmë që Lindja e Mesme të gjejë më në fund një stabilitet mes palëve dhe urojmë që siguria të garantohet mbi të gjitha sepse ajo që ndodhi në territorin e Izraelit është I paimagjinueshëm dhe sic tha sot edhe Presidenti I SHBA pengjet duhet të kthehen menjëherë ashtu sic edhe lufta duhet të përfundojë.
Padyshim që sulmi i 7 tetorit ishte një sulmi pastër terroristë, pasi sulmoi njerëzit gjatë një feste. Dhe nuk ka diskutim nuk kemi dilema për këtë cështje. Shqipëria është një vend modest në gjeopolitikën botërore dhe patjetër unë nuk po them që Shqipëria të reagojë si Holanda që të shpallë gjithë qeverinë e Izraelit non grata apo si Spanja që kërkon hetim ndërkombëtar për krime ndaj civilëve në Gaza, nuk pot hemi të bojkotojmë Eurovizionin sic po e bëjnë shumë vende të botës, por ndërkohë që kemi një qëndrim shumë të qartë për sulmin e Hamas të 7 tetorit, qeveria shqiptare heziton ti japë një emër asaj që po ndodh në Gaza.
Nuk është gjëja më e lehtë ti vendosësh një emër asaj që ndodh në Gaza sepse besoj se analizat vazhdojnë qëndrimet janë të ndryshme, ne qëndrimin tonë e kemi mbajtur, është një qëndrim krejtësisht parimor dhe nuk besoj se disktutimet e mëtejshme për këtë temë sa I takon Shqipërisë kanë ndonjë ndikim në situatën në Lindjen e Mesme.
Por ka ndikim, jo më larg se një ditë më parë u mbajt një qëndrim në Tiranë , pro Palestinës, sidomos shqiptarët e besimit mysliman cështja e gaës po bëhet shumë e ndjeshme. Arsyeja pse ju pyes është se shikoj në rrjetet sociale, ka një sensibilitet në rritje për këtë cështje. Presioni është në rritje nga njerëzit poshtë. Ju vetë e ndjeni këtë?
Nuk besoj se ndjeshmëritë vijnë për arsye fetare, besoj vijnë për arsye humanitare dhe protesta është një mjet demokratik për të shprehur shqetësime. Nuk ka rritje të presionit se Shqipëria duhet të mbajë gjithmonë qëndrime parimore. Pavarësisht asaj që ju I quani presioni positive ose jo, nga faktorë të ndryshëm dhe qëndrim më të principtë sec mban Shqipëria në raport me Izraelin me Palestinën, me Ukrainën në raport me konfliktet e tjera kudo në botë, nuk besoj se mund të gjindet në rajonin tonë. Mund të marrim vetëm rekordin e Shqipërisë në këshillin e Sigurimit që me kënaqësi në cdo takim sot ne dëgjojmë për Shqipërinë në të gjitha nivelet, fjalët e mira dhe linjëzimit që është gjithmonë I ditur dhe I parashikueshëm për partnerët tanë. Cka nuk mund të themi për të gjitha vendet e tjera candidate të rajonit.
Flasim pak për procesin e integrimit, një pjesë e rëndësishme e axhendës tuaj si ministre e Europës. Një tjetër raund, tjetër kapitull që hapet, kjo mund të ndryshojë një moment, varet edhe nga situata gjeopolitike, arrihet një marrëveshje me Rusinë dhe mund t’I hapë asaj oreksin për ti thënë Europës stop mos u zgjerioni më shumë në Ballkan, sepse aty kemi interest tona. Pra, është në një moment delikat edhe procesi i integrimit.
Mundësia më pak e mundur besoj nga të tjerat është frenimi i procesit të zgjerimit sot, në BE. Është e qartë që jo vetëm për shkak të luftës në Ukrainë…
Unë citova kryeministrin që jo pak herë e ka thënë se duhet të falenderojmë Putin që zgjoi Europën.
Europa është zgjuar arsye të tjera dhe sigurisht që kishte një lloj fjetje mbi dafina sa I takon cështjeve të sigurisë në Europë, se siguria e Europës ishte e garantuar për shumë kohë edhe nga SHBA dhe mund të themi që pati një zgjim si nga Putin ashtu edhe nga zgjedhjet në SHBA një zgjim i dyfishtë, por sa i takon procesit të zgjerimit nuk ka dyshim se nuk mund të ketë prapa kthehu për të gjitha këto arsye. Të gjitha valët e zgjerimit të BE kanë provuar që e kanë bërë Europën më të fortë më të begatë dhe më të sigurtë. Kjo është sot besoj analiza e fundit që bëhet në BE Është një momentum që nuk duhet të humbet nga Shqipëria që për 11 muaj ka hapur 28 kapituj nga 33 dhe 5 grupkapituj nga 6. Shqipëria është vendi që po ecën me ritmin më të lartë sa I takon procesit të integrimit në kohën më të shkurtër. Shqipëria po përkthen vokacionin e vet kombëtar dhe historik për afrimin me Europën sot në një proces që mund të quhet edhe burokratik por nuk është sepse është një proces transformues për realitetin, institucionet, jo vetëm për qeverinë por të gjithë sektorët përfshi edhe institucionet e pavarura procesin tonë demokratik, median e gjithcka tjetër. Shqipëria nuk mund ta humbë këtë moment dhe BE e ka bërë të qartë që Shqipërinë jo vetëm e ka në pararojë të integrimit së bashku me Malin e Zi, por e ka një faktor besnik stabiliteti në rajonin tonë. Cështjet e sigurisë kanë marrë një përparësi të madhe, padiskutim edhe për Ballkanin Perëndimor dhe duhet që I gjithë Ballkani Perëndimor pavarësisht vështirësive sidomos të viteve të fundit, duhet të integrohen secili sipas meritës padiskutim, por Shqipëria është në këtë pararojë dhe nuk mund ta humbë këtë tren. BE sa I takon marrëveshjeve me Putin apo për luftën e ka bërë të qartë që një marrëveshje që cënon sovranitetin apo integritetin territorial të Ukrainës por nuk përfshin krimet e luftës dhe nuk përfshin rindërtimin apo reparacionet nga Rusia nuk mund të jetë një marrëveshje e pranuar nga BE.
Po por për fat edhe President Trump sot mendon kështu por nuk dihet si mund ta mendojë nesër.
Të gjitha këto pasiguri kanë bërë atë që thamë. Kanë zgjuar Europën për të qenë më e bashkuar për të qenë më e hapur për zgjerimin dhe për të qenë më e vensoru për cështje të sigurisë. Shikoni sot investimet në shumë vende të BE sa I takon sigurisë mund të jenë dyfish në raport me vitin 2022 kur lufta në Ukrainë nisi.
Procesi i minishengenit Ballkanik, procesi I Berlinit duket sikur janë harruar. Është e vërtetë?
Procesi i Berlinit nisi në një moment jo të mirë për procesin e integrimit dhe u perceptual si një lloj serumi për vendet e Ballkanit Perëndimor, për t’u afruar më shumë për integrimin rajonal dhe për tu dhënë atyre një perspektivë të qartë të integrimit. Procesi I Berlinit ka dhënë rezultatet e veta dhe po I jep, jo më larg se 10 tetori ne do jemi sërish me ministrat e jashtëm në Irlandë.
Do shkoni atje?
Po pa diskutim.
Po duket më shumë si formalitet
Është një process shumë I rëndësishëm për bashkëpunimin rajonal ku ke mundësi jo vetëm të flasësh me homologët, kryeministrat apo ministrat e jashtëm me njëri tjetrin, por mbi të gjitha të bëjnë dhe të jetësojnë disa nga projektet e këtij procesi për afrimin rajonal. Në fund të fundit, ne të gjithë aspirojmë të jemi pjesë e BE, ku njerëzit, kapitali studentët mallrat do lëvizin më lirë, por kur në rajonin tonë ne kemi pengesa sot e kësaj dite, të lidhjes mes vendeve të rajonit ku sot është më e thjeshtë të udhëtosh në një vend të largët apo të BE se sa në një vend të rajonit edhe pse na ndajnë pak kilometra, të gjitha këto e bëjnë procesin e Berlinit të pazëvendësueshëm.
Megjithatë mua më duket dhe ky është lajm i mirë për ne, për shkak të progresit që ka bërë Shqipëria me procesin e integrimit, pas Malit të Zi. Pra, po flitet hapur që Mali I Zi i pari dhe e dyta Shqipëria së paku në 2030, por problemi është që edhe nga pikëpamja kushtetuese Shqipëria duhet të kujdeset për shqiptarët kudo që ata janë dhe nëse Maqedonia e Veriut bën regres është regres edhe për shqiptarët atje.
Ne vërtetë nuk jemi më të binjakëzuar në procesin tonë të integrimit me Maqedoninë e Veriut, por kjo nuk do të thotë se ne nuk e duam Maqedoninë e Veriut të ecë krah për krah Shqipërisë apo Malit të Zi në këtë proces. Duke nisur nga fakti se së pari faktori shqiptar në Maqedoninë e Veriut është faktor,promotor shtysë dhe avancues i proceseve integruese në Maqedoninë e Veriut. Dhe është mbështetës shumë i fortë I integrimit në BE edhe I reformave që duhet të ndërmarrë Maqedonia e Veriut në këtë process. Shqipëria ka një detyrë Kushtetuese edhe institucionale por edhe patriotike për tu kujdesur për avancimin dhe mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, rajon e kudo tjetër. Dhe ne e kemi bërë denjësisht dhe nuk ka diskutim se sa herë që probleme të tilla kanë ngritur koke dhe sa herë që hije të së shkuarës kanë tentuar të mbulojnë dritën e zhvillimeve në Maqedoninë e Veriut
Ju si mendoni shqiptarët sot në Maqedoninë e Veriut janë më mirë apo më keq me qeverinë e re?
Nuk mund të bëj këtë gjykim sepse nuk besoj që ka një lloj peshore apo një lloj hiearkie të tillë që mund të shpaloset sot për publikun të avantazheve, disavantazheve të mirave apo të këqiave, por ajo që mund të thuhet dhe duhet të thuhet është që edhe faktori shqiptar sot në qeverinë apo institucionet drejtuese në Maqedoninë e veriut duhet të jetë një guardian shumë I fortë dhe një avokat I këtyre të drejtave pavarësisht ndarjeve politike dhe duhet të garantojë që ligje, inciativa apo nisma me vellon e ndryshimeve institucionale por që prekin në thelb të drejta të fituara të shqiptarëve dhe të fituara jo lehtshëm por të fituara me shumë mund dhe për shumë vite, dhe për të ruajtur kornizën e marrëveshjes së Ohrit në raport me përfaqësimin e shqiptarëve në raport me gjuhën, dhe gjithcka tjetër duhet padiskutim të jetë në një linjë me interesin e shqiptarëve në Maqedoni të Veriut. Unë nuk kam dyshim që dëshira pa diskutim dhe vullneti i tyre është në këtë kah por do uroja shumë që faktori shqiptar aty të ishte më i bashkuar sa i takon narrativës dhe sa i takon disa cështjeve që janë e zeza në të bardhë, nuk interpretohen.
Dikush që ka qenë edhe në një takim që është zhvilluar edhe këtu në Neë York me palën maqedonase, më përshkroi që mbrojtësi më i fortë i kryeministrit veri maqedonas ishte një ministër shqiptar i tij. Me Menduh Thaçin një ditë më parë në intervistën që bëra me të ai e ngriti gishtin e akuzës duke e fajësuar Albin Kurtin dhe qeverinë e tij për futjen e duarve gjatë procesit zgjedhor dhe padyshim në promovimin e koalicionit VLEN dhe afrimin e këtij koalicioni me qeverinë Mickoski. Tirana ka mbajtur një qëndrim delikat shumë të ekuilibruar, por duket se Prishtina politike, ose më saktë Albin Kurti ka mbajtur një qëndrim tjetër. E kuptoj që cështja është delikate për ta diskutuar ne gazetarët por a keni një koment për mënyrën se si Prishtina po ..Thaçi thotë po ngatërrohet, në punët e brendshme të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.
Jo nuk kam koment të drejtpërdrejtë për këtë, se ju e thatë ne nuk kemi qëndrim paternalist, as mbi qëndrimet që mban qeveria e Kosovës, as mbi politikat e Maqedonisë Veriut apo partive të paktën.
Po ama ju thatë që faktori shqiptar duhet të jetë I bashkuar, ndërkohë që Rama disa vite më parë tentoi t’I bashkonte e bëri një përpjekje, nuk e arriti po të paktën tregoi vullnet. Ndërkohë nga ana tjetër kemi Prishtinën që ka lidhjet e veta historike sigurisht me shqiptarët e Kosovës, me shqiptarët e Maqedonisë së Veriut. Kanë jetuar për gati një shekull në një shtet të përbashkët por nga ana tjetër shohim se qëndrimi i Kurtit I ka përcarë më shumë shqiptarët.
Nuk mund të komentoj mbi qëndrimet politike të një partie apo një tjetre, një force një udhëheqësi. Si Shqipëria ashtu edhe Kosova duhet të kenë në vijim qëndrime që përkojnë me interesin dhe avancimin dhe mbrojtjen e të drejtave dhe lirive të shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut, ashtu sic edhe i urojmë Republikës së Maqedonisë se Veriut sukses në proceset e saj që nuk janë të lehta ka edhe aty zhgënjime që mund të burojnë nga qëndrime jo parimore të vendeve anëtare dhe këtë duhet ta themi ne nuk besojmë që cështjet apo problemet bilaterale duhet të ndikojnë në cëshjet e integrimit apo në proceset e integrimit dhe kryeministri Rama e ka mbajtur këtë qëndrim shumë fort. Ne besojmë se cështjet bilaterale nuk duhet të ndikojnë në proceset e integrimit ashtu sic besoj që edhe Maqedonia e Veriut ka detyrimet sic I ka edhe Shqipëria për të përmbushur marrëveshjet për të cilat ka rënë dakord edhe kornizat si Kosova edhe Shqipëria kanë detyrimin që të mbrojnë edhe të mbajnë një sy por edhe të garantojnë disa prej të drejtave dhe lirive të shtetasve ne territore të të tjera apo në fqinjësi edhe në kuadër të fqinjësisë së mirë, nuk besoj që në këtë rast Kosova ka intencione të tjera dhe nuk mendoj që..
Jo Kosova, unë iu referova qeverisë Kurti
Besoj që qeveria Kurti duhet dhe do mbajë qëndrime parimore sa i takona edhe zgjedhjeve që vijnë edhe proceseve në vijim. Sa më shumë ndërhyrje të pavend të ketë si nga Kosova ashtu edhe nga Shqipëria në Maqedoninë apo kudo aq më të pavlera do jenë si përpjekjet e shqiptarëve për të patur një zë të unifikuar edhe aq më problematike do jenë raportet politike jo vetëm me faktorët aty dhe me partitë po edhe me vetë gjendjen e shqiptarëve në raport me shtetin maqedonas.
Si rrallë herë Kosova gjendet në një pozitë jo pozitive me Brukselin por edhe me Ëashingtonin. Të dy këto qëndra të cilave Kosova i detyrohet ekzistencën dhe mbijetesën thuajse I kanë shkëputur marrëdhëniet me qeverinë Kurti. Sa shqetësuese është kjo
Çdo fraksion, çdo moskuptim, çdo keqkuptim me partnerët tanë, sidomos me SHBA, sigurisht që sjell shqetësim në Kosovë, sjell shqetësim. Sjell shqetësim në Kosovë sjell shqetësim edhe në Tiranë. Ne do punojmë fort, ashtu siç kemi bërë deri tani që jo vetëm të përfaqësojmë Shqipërinë në ambasadat tona, si në organizatat ndërkombëtare, në NATO apo kudo tjetër, ku Shqipëria e ka një zë dhe nuk e ka një zë të mekët, por e ka një zë të fortë, e ka fituar këtë reputacion e ka fituar këtë prestigj ndër shumë shumë vite raporti luajal me partnerët tanë do ta përdorë këtë zë edhe për Kosovën, pavarësisht arsyeve, çështjeve, pavarësisht se ku qëndron faji dhe ku qëndron çështje ne do ta përdorim zërin dhe forcën tonë për ta mbështetur Kosovën në çdo hap.\
Ju thoni Shqipëria ka partneritet strategjik me SHBA, pra të padebatueshëm. Ne ndjekim një vijë të politikës së jashtme që është në përputhje me linjën e jashtme të SHBA nga ana tjetër kemi gjysmën e Kombit e cila pikërisht me SHBA, qeveria e saj është në një konflikt të hapur. Z.Kurti thotë kemi dallimi Ëashingtoni thotë nuk janë dallime. Ne po e ndërpresim totalisht dialogun për cështje sensitive të sigurisë por jo vetëm me ju. Ministri i jashtëm shqiptar duhet të ketë një koment për këtë.
Ky është komenti im. Pra, cdo keqkuptim dhe cdo cështje e cila cënon marrëdhëniet me SHBA është një problem jo i vogël për Kosovën besoj këtu biem dakord të gjithë. Besoj këtu bie dakord edhe vetë kryeministri i Kosovës, edhe besoj të gjitha autoritetet e tjera aty, duhet të gjenden mënyra padiskutim që qëndrimet të afrohen që ngërcet institucionale mos sjellin dhe mos kenë pasoja kaq të rënda si në jetën e institucioneve ashtu edhe në jetën e qytearëve të Kosovës dhe ajo që Shqipëria mund të garantojë është që gjithkund ku Shqipëria do ketë një mundësi për të afruar qëndrimet për të ngritur zërin por edhe për të mbajtur qëndrim pro Kosovës pa diskutim edhe në rastet kur duket sikur Kosova nuk do të mbajë qëndrime pro vetes në këto forume ne do ta bëjmë pa asnjë diskutim. Është detyrimi ynë kushtetues, është detyrimi ynë kombëtar, është detyrimi ynë patriotik ta bëjmë këtë gjë. E bën kryeminsitri Rama, e bën ministri i jashtëm e bëjnë ambasadat tona, e bëjmë ne kudo mundemi
Po, znj. Spiropali pork a një dallim. Fakti që mund të mbash një qëndrim kritik ndaj z.Kurti nuk do të thotë se mban një qëndrim kritik ndaj Kosovës sidomos kur shikojmë se z.Kurti bën veprime të cilat Ëashingtoni ia radh në një listë të zezë problemet serioze sidomos sa i përket cështjeve të sigurisë por edhe të asaj që ia sqaroi për 3 ditë rresht, sabotimit me qëllim të mos ngritjes së institucioneve të reja.
Është roli i organizatave në Kosovë, partive politike në Kosovë, opinionit publik aty, ndërveprimit mes partive dhe opinionit publik për të mbajtur qëndrime politike mbi kryeministrin apo gjithëkënd tjetër aty. Është detyra jonë që ne të mbajmë një qëndrim që është shtetëror sa i takon interesit të Kosovës nuk është as në tagrin tonë të komentojmë mbi qëndrimet politike, ajo që mund të themi është që është vërtetë për të ardhur keq që institucionet në Kosovë nuk kanë arritur që të ngrihen.
Edhe të qeverisë.
Nga aty buron ajo krizë, institucionale për konstituimin e Kuvendit të Kosovës ka patur sjellë krizë institucionale në të gjithë zinxhirin përshi edhe qeverinë që është në detyrë etj. Duhet që të gjitha palët politike, duke nisur nga ata që kanë peshën më të madhe dhe mundësinë më të madhe të marrin përgjegjësitë e tyre dhe të kemi si konstituim të Kuvendit në qeveri e me radhë ashtu edhe respektim të vendimeve të Gjykatës Kushtetuese, kjo është një gjë që shkon pa u thënë. Pra, është një gjë që e dinë të gjithë. Puna është se sa politik ka nga të gjitha palët për t’i tejkaluar këto vështirësi qoftë politike, qoftë institucionale në të mirë të, e para partneritetit me SHBA por edhe me BE që duhet ta them këtu duhet t’i heqë sanksionet për Kosovën në këtë pikë nuk kanë më asnjë k uptim janë të mbartura nga një krizë e më parshme dhe ne e kemi bërë të qartë këtë në qëndrimin tonë me të gjithë vendet anëtare por edhe me forumet e BE, nuk kanë më asnjë kuptim, por sigurisht institucionet e Kosovës duhet të jenë të përgjegjshme në raport me këta partner të cilët nuk janë luks, nuk janë një ‘thelë mbi bisht’, por janë vendimtarë janë domosdoshmëri për progresin e integrimit e Kosovës, për vetë ekzistencën. Pa diskutim që duhet të ketë edhe respekt për sovranitetin edhe për integritetin territorial të Kosovës dhe për shtrirjen e këtij sovraniteti në të gjithë Republikën e Kosovës edhe për këtë e kemi mbajtur qëndrim shumë të qartë në koordinim me partnerët tanë.
Sidomos me NATO dhe me SHBA
Pa diskutim, por duhet respektuar edhe sovraniteti edhe integriteti territorial.
Se shikoni cfarë ndodh. U mbajtën zgjedhjet të njëanshme i quan Ëashingtoni në reagimin e tij zyrtar para pak ditëve në veri dhe ja ku jemi që në 12 tetor do mbahen zgjedhjet ku do marri pjesë me gjasë edhe minoriteti serb dhe në fund fare u krijua një krizë 2-3 vjecare e cila krijoi tensione të panevojshme dhe krijoi edhe incidente të rënda. Sic ishte sulmi terrorist në Banjskë. Pra, le të themi situata është shumë komplekse.
Sulmi në Banjskë i papranueshëm dhe asnjë arsye, asnjë pretendim, asnjë alibi nuk mund të fshehë përgjegjësinë e atyre që e ndërmorën këtë sulm. Kjo nuk ka lidhje, pra nuk është pasojë. Është shkak i politikave të caktuara, dhe i atij faktori që është terrorist. Sa i takon cështjeve të sigurisë në Kosovë, SHBA dhe Kosova e kanë bërë të qartë që misioni i UNMIK, nuk duhet të jetë më. Misioni I UNMIK aty, për shkak edhe të ndikimit të Rusisë në të gjitha nivelet për shkak të raporteve shpesh të deformuara me gjysmë të vërteta sjell pasoja jo të vogla për sigurinë në atë zonë. KFOR, EULEX, autoritet e Kosovës mjaftojnë për të garantuar sigurinë. Dhe ne e kemi bërë të qartë edhe këtë qëndrim që shkon në përputhje me partnerët tanë. Pra, garantimi i sovranitetit dhe shtrirjes së këtij sovraniteti në gjithë territorin me mundësitë që ka Kosova për të forcuar institucionet e veta, patjetër edhe me mbështetje e KFOR dhe EULEX, por UNMIK nuk ka më vend.
Pra, UNMIK duhet largohet nga Kosova
Po, dhe duhet gjetur një marrëveshje që garanton pak kohë për zhvendosje deri këtu mund të pranohet që mund të ketë nevojë për kohë, por duhet të jetë një kohë që është e kufizuar dhe e parashikuar jo e pakufizuar sic është sot.
Jeni në vendin e duhur për ta kërkuar këtë, pasi jeni në Kombet e Bashkuara.
E kemi kërkuar, që ditën e parë në takim këtu dhe besoj në cdo takim që bëjmë e kemi të qartë qëndrimin mbi sigurinë në Kosovë dhe kush e garanton atë.
Ju e bëtë vizitën e parë si ministre e jashtme këtu, por si kryetare e Kuvendit, në mos gaboj ju vizitën e parë e bëtë në Prishtinë apo jo? Dhe besoj po të kishin ardhur rrethanat ndryshe besoj vizitën e parë do e kishit bërë dhe ju në Prishtinë sic e bëri edhe paraardhësi juaj z. Hasani. E megjithatë, duket sikur po respektoni një protokoll, një formalitet pasi bindja është që për fat të keq marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Kosovës janë në pikën e tyre më të ulët sa i përket autoriteteve.
Përtej asaj që mund të duket në raportin politik..
Pra, jeni dakord me mua ..
Po të shohësh si numrin e marrëveshjeve të nënshkruara,
Që i keni në letër po asnjëra nuk është zbatuar
Nuk janë në letër, janë duke u zbatuar, janë projekte të përbashkëta në infrastrukturë në arsim, kudo. Numri i marrëveshjeve ashtu edhe politikat që po ndiqen dhe bashkëpunimi I vërtetë institucional ai që nuk duket besoj, është në maksimumin e vet. Ajo që ju I shihni si raporte politike pastaj, unë shpreh keqardhje për një dukle të tillë, do të doja të mos të ishte kështu. Ju e thatë vizita e parë e ministrit Hasani të cilin gjej rastin ta vlerësoj për të gjithë punën e tij në ministri por edhe më parë, kam respektin maksimal për ekspertizën e tij dhe figurën e tij në atë që ka bërë në ministri, por edhe në Kryetarja e Kuvendit, në takimin e përbashkët të dy Kuvendeve jo më larg se dhjetori 2024 ku ne bëmë një takim të përbashkët të dy kuvendeve, dhe parashtruam dhe nevoja për ndjekjen e marrëveshjeve.
Po bëtë,por ju kujtohet reagimi i homologes tuaj se cfarë tha.
Reagimet politike shpesh nuk mbartin të gjithë peshën e akteve institucionale.
Po jo ministrja e jashtme, e sheh sa e kujdesshme jeni ju kur flisni ndërkohë homologia juaj..
Qoftë edhe një reagim nga ministria e jashtme nuk mund t’i mbivendoset një akti që është më I madh. Që është një akt institucional ku kryeministrat, Presidentët kryetarët e Kuvendit, deputetët vijnë së bashku për të ndjekur ecurinë e marrëdhënieve. Duhet t’i japim fund këtyre lloj deklaratave, edhe kësaj lloj nevoje për të përdorur deklarata për përfitime afatshkurtra politike. Në vend nuk është një gare popullariteti nuk është një garë për të treguar se kush është më I pëlqyer apo kush mund të bëjë deklaratat më patriotike apo folklorike. Kjo është një garë historike për t’i afruar shqiptarët për të rritur peshën e faktorit shqiptar në rajon, për t’i integruar më në fund shqiptarët dhe për ti bërë ata pjesë të një familje natyrale evropiane, me të cilën ne na ka ndarë historia, na ka ndarë dhuna. Sa herë shqiptarët kanë qenë të lirë, kanë zgjedhur Perëndimin, Europën. Sot jemi të lirë, jemi të lirë në dy shtete të pavarura, jemi të lirë edhe në vende të tjera ku shqiptarët jetojnë me të drejta të cilat nuk duhet të vonohen dhe ne duhet të ecim përpara në këtë drejtim. Kryeministri Rama, dhe këtë e them me plot gojën, ka 10 vite që i ndërton këto marrëdhënie, ato nuk janë të rastësishme. Janë një strategji e jona kombëtare, një objektiv i yni strategjik për t’u anëtarësuar në BE patjetër brenda kësaj dekade. Ne duhet ti mbyllim negociata brenda 2027 dhe të bëhemi anëtarë brenda 2029.
4 mijë ligje tha kryeministri Rama që do ti bëjmë brenda një viti ndërkohë që Kroacia i ka bërë për 7 vite, me ndihmën e Diellës kuptohet.
Diellën e pacim edhe ndrittë sa më fort, sepse është bërë lajm ndërkombëtar këtu. Në takimin e parë që pata në Neë York në mëngjesin me ministrat e jashtëm të rajonit, pyetja e parë kur u ulëm sapo morëm kafen ishte Si e kemi diellën? Të gjithë ishin super të informuar dhe përtej shakasë mundësia që na jep sot teknologjia, reforma digjitale që ne kemi bërë dhe sot Shqipëria është number one në të gjitha raportet sa I takon shërbimeve digjitale, besoj na japin mundësinë edhe me Kuvendin që ka një vëmendje të shtuar ne e kemi punuar prej një viti dhe tani e di që do intensifikohet koha për të ngritur shërbimin e integrimit aty për të ndryshuar komisionet parlamentare dhe për ti bërë ato më tematike sic janë ne PE, është krejt e mundur që ne të gjithë këtë trupë ligjore, të mund ta përshtasim.
Znj. Ministre për sa i përket procesit të integrimit, maxhoranca bëri një lëvizje të paprecedentë. Pas shumë dekadash, ju e riformatuan komisionin I dhatë një emër tjetër dhe e morët drejtimin vetë.
Nuk u ndryshua emërtimi, u rrit pesha e komisionit, duke e përshtatur edhe me strukturën që ne kemi në ekzekutiv. Kemi një ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme dhe komisioni nuk është se është simetrik por pesha e tij është e shtuar. Pra, një komision për Evropën dhe Punët e Jashtme merret me të gjithë trupën e legjislacionit, merret me marrëveshjet dhe besoj se Europa këtu merr më shumë peshe dhe procesi integrimit merr atë që duhet.
Znj. Ministre ju përmendët reformën në drejtësi si një nga arsyet pse ky proces integrimi po ecën me ritme të tilla më shpejt se zakonisht por një proces që ka patur edhe kostot e veta sa i përket maxhorancës. Ndërkohë që ju jeni këtu ne Neë York në Tiranë u zhvillua akti i fundit I një drame që lidhet me Erion Veliajn, nis procesi i tij i shkarkimit pas procesit që bëri kryeministri për zëvendësimin e tij dhe hapjen e garës për Tiranën. Mëqë ju keni qëne edhe shok armësh për shumë vite me radhë përpara se t’I bashkohesh PS pas ardhjes së Ramës si kryetar, cili është përjetimi juaj personal për këtë situatë.
Nuk mund të them që nuk me vjen keq. Përkundrazi, njerëzisht dhe politikisht ndihem shumë keq për Erionin dhe situatën e tij edhe familjare, edhe njerëzore edhe politikisht. Duke folur në të gjitha pikëpamjet dhe nuk kam asnjë drojë ta shpreh këtë. Ashtu sic do më vinte keq edhe për shokë të tjerë të armëve nëse do binin në një situatë të tillë. Ajo që mund të them pa asnjë hezitim është që shtatë muaj sot, ne nuk kemi asnjë kryetar në zyrë, asnjë kryetar të dënuar. Dhe kemi dyshime shumë serioze për një proces ligjor i cili lë vend për shumë hije, dhe një gjyq publik edhe mediatik, popullor që nuk i shkon një vendi i cili minimalisht duhet të respektojë standardet e një procesi ligjor. Ne kemi rrjedhje në media, të lloj soj informacioni, ca të pavërteta, ca gjysmë të vërteta, ca të paverifikuara, Kemi deri edhe biseda telefonike të bëra nga Erioni në kushtet e izolimit që kanë dalë në publik dhe në media. Skandale që nuk I gjen asgjëkund Unë besoj se mbi të gjitha përveç emrave të përveçëm ne duhet të jemi të qartë që përveç mbështetjes pa kushte që i kemi dhënë sistemit të ri të drejtësisë, dhe besimi absolut që kemi që ky sistem i ri do luftojë pandëshkueshmërinë në të gjitha nivelet, që ka qënë një problem shumë I thellë i shoqërisë shqiptare dhe i politikës shqiptare që ishte e paprekshme. Por në krah të pandëshkueshmërisë duhet të kemi respektimin e të drejtave të njeriut dhe kjo shkon deri në fund nuk është një gjë që po e them unë për herë të parë se duket sikur po shpikimi rrotën. Janë zëra edhe nga njerëz me ekspertizë në fushën e ligjit që besoj se sfida e radhës e institucioneve të drejtësisë është që të tregojnë se i respektojnë të drejtat e njeriut dhe procesin e rregullt ligjor, në luftën shumë të vëshirë që ka me pandëshkueshmërinë. Dhe nuk është e lehtë. Nuk janë vetëm ceshtjet e korrupsionit por edhe të grupeve kriminale apo cështjeve të rënda të tjera, por në këtë pikë ne nuk e kemi të qartë. Ndaj edhe kjo paqartësi, proceduriale dhe ligjore ka sjell edhe këtë paqartësi politike, të mënyrës se si shkarkohet kryetari, a duhet shkarkuar, koha që duhet zgjedhjet për këtë. Ajo që është e qartë, Tirana sot është pa ‘kokën e saj’ Tirana sot është e dekapituar sa i takon procesit institucional, administrative të punëve në bashki dhe që këtu ka nevojë për një ndërhyrje kjo është e padiskutuar. Dhe besoj kjo ka qenë edhe nevoja e madhe që e ka shtyrë kryeministrin dhe kryetarin e PS ta kërkojë ketë zgjidhje këtë zgjidhje institucionale pavarësisht se paqartësi ka. Ka nevojë për ndryshime ligjore besoj edhe në raporte të tilla pa cënuar procesin e rregullt dhe institucionet se në fund të fundit edhe kryetarët e bashkive janë të zgjedhur nga një shumicë e madhe njerëzish dhe nuk mundet që një pushtet t’I mbivendoset një tjetri pa qenë të qartë se ku janë sinoret ligjore dhe institucionale të njërit dhe të tjetrit. Mund të tingëllojë si një qëndrim institucional, se ma bërë këtë vërejtje, por buron edhe nga përjetimi që kam personalisht për një shok në PS, për një njeri që ka bërë shumë beteja në krahun tonë e ne në krahun e tij, sëbashku. E kam të pamundur që në mendjen time dhe në narrativë ti flak njerëzit. Do i dilja për zot kujtdo nëse besoj që aty ka cështje që duhen disktuar, ashtu sic ne nuk I kemi dalë asnjëherë për zot askujt për të cilin drejtësia ka folur qartazi dhe deri në fund. Ky ka qenë qëndrimi ynë dhe ky është qëndrimi për cdo rast.