“Nëse Europa u përgjigjet tarifave në mënyrë mekanike, Trump do t’i dyfishojë ato. Nevojitet një strategji kirurgjikale, jo një luftë tregtare.” Kështu paralajmëron Kenneth Rogoff, profesor në Universitetin e Harvardit dhe ish-kryeekonomist i Fondit Monetar Ndërkombëtar, duke folur nga Forumi Ekonomik Botëror në Davos për përshkallëzimin e tarifave amerikane dhe përplasjen mes Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Europian.
Nga Groenlanda te politika tregtare, e deri te dobësitë e lidershipit europian, Rogoff fton Brukselin të rishikojë instrumentet e veta të fuqisë në një botë gjithnjë e më konkurruese dhe të paqëndrueshme.
Pas një viti, Donald Trump është sërish në qendër të vëmendjes. Këtë herë duket sikur po “rrëmben” axhendën e Davosit. A është ky një interpretim i saktë?
“Do të thosha se është pikërisht ajo që po bën. Që përpara se të mbërrinte, kishte vendosur kushte shumë të qarta: një axhendë më pak “woke”, më pak theks mbi mjedisin dhe barazinë gjinore. Organizatorët pjesërisht janë përshtatur, por është e qartë se ajo që ndodhi këtë fundjavë lidhet me faktin se Trump e dinte se do të vinte në Davos dhe se kjo do t’i trondiste thellë europianët. Pastaj është çështja e Groenlandës. Shtetet e Bashkuara kanë ambicie strategjike ndaj ishullit dhe, nëse shohim një horizont njëqindvjeçar, nuk është aspak e paimagjinueshme që të realizohet një formë kontrolli më i madh amerikan”.
Nuk është hera e parë që Washingtoni shpreh pretendime për Groenlandën.
“Saktë. Në hark kohore shumë të gjata, hartat gjeopolitike ndryshojnë. Shumë politologë mendojnë se Kina do ta zgjerojë ndikimin e saj në Azi; po kështu, nuk është e vështirë të imagjinohet një rol në rritje i SHBA-ve në Groenlandë gjatë një shekulli. Problemi është metoda. Trump i trajton këto tema në mënyrë të ashpër dhe brutale, qëllimisht përçarëse, ndoshta si taktikë negociuese. Ky është një qasje që maksimizon kaosin, krijon përçarje brenda NATO-s dhe shton mosmarrëveshjet.”
A e shihni si një kërcënim real?
“Nuk besoj në një kërcënim ushtarak. Nuk mendoj se është në interes të Shteteve të Bashkuara. Trump është i paparashikueshëm dhe mund të veprojë në shumë mënyra nën pragun ushtarak. Por jam i bindur se, po të mos kishte ardhur në Forumin Ekonomik Botëror, kjo krizë nuk do të kishte shpërthyer pikërisht tani. Koha nuk është e rastësishme, dhe këtë europianët ende nuk e kanë kuptuar plotësisht.”
Po Ukraina?
“Leximi realist është se herët a vonë do të arrihet një paqe e negociuar. Putini nuk do të mposhtet, por as nuk do të fitojë. Skenari më i mundshëm është diçka e ngjashme me ndarjen koreane. Krimea nuk do të kthehet: asnjë lider rus nuk do të mund të mbijetonte politikisht duke e dorëzuar. Megjithatë, këtu në Davos dëgjoj shpesh mes europianëve një dyshim shqetësues: se Putini mund të ketë ndonjë levë ndikimi mbi Trumpin. Nuk e di nëse është e vërtetë dhe nuk dua të spekuloj, por është një perceptim i përhapur.”
Tarifat tregtare?
“Jemi në një moment shumë delikat. Ka një aspekt që shpesh nënvlerësohet: Trump është në konflikt me Gjykatën e Lartë mbi kufijtë e pushteteve të tij. Ankuesit argumentojnë se tarifat janë kompetencë e Kongresit, i cili mban pushtetin tatimor. Në pjesën më të madhe jam dakord. Por politika e jashtme është prerogativë e presidentit dhe Trump po përpiqet t’i lidhë tarifat me një imperativ të sigurisë kombëtare, siç është Groenlanda.”
Pra, një veprim më i shumanshëm.
“Është një mesazh i drejtpërdrejtë për Gjykatën e Lartë: Po më thoni se për të mbrojtur interesat strategjike të SHBA-ve duhet të shkoj në luftë, në vend që të përdor tarifat?. Është një lëvizje njëkohësisht politike dhe juridike.”
Europa ka njoftuar masa hakmarrëse. A janë të besueshme?
“Janë konkrete, por pikërisht për këtë arsye edhe të rrezikshme. Nëse Europa ecën përpara, Trump do t’i dyfishojë tarifat. Nga 10 ose 20 për qind, kalon shpejt në 50 për qind. Dhe pastaj, çfarë bën Brukseli?.” Çfarë duhet të bëjë, atëherë?
“Europa duhet të identifikojë pika reale presioni ndaj Shteteve të Bashkuara, jo thjesht të reagojë në mënyrë simetrike. Kina e bëri këtë me saktësi kirurgjikale: goditi sektorë të caktuar dhe Trump u tërhoq. Europa duhet të veprojë po njësoj.”
Ekzistojnë leva vërtet efektive?
“Po. Për shembull, makineritë e teknologjisë së lartë për gjysmëpërçuesit. SHBA-të, Japonia dhe Koreja nuk mund të zëvendësojnë shpejt Gjermaninë, Holandën apo Zvicrën. Janë nyje strategjike të pazëvendësueshme. Por nevojitet imagjinatë dhe, mbi të gjitha, unitet politik.”
Megjithatë, rasti i Minneapolis tregon se Trump priret t’i ekstremizojë ngjarjet, edhe ato të brendshme.
“Është thelbësore që Gjykata e Lartë të vendosë kufij të qartë, dhe po ashtu edhe Kongresi. Rreziku është që të mos e bëjnë. Trump po i shtyn kufijtë kudo. Prandaj, kur dëgjoj disa amerikanë këtu në Davos të alarmohen për Groenlandën dhe të thonë “po na pushton”, mendoj se problemi është më i gjerë: nuk ka të bëjë me një dosje të vetme, por me një përdorim agresiv dhe të zgjeruar të pushtetit ekzekutiv. Edhe në SHBA.”
Sa i përket unitetit: kush duhet ta përfaqësojë Europën?
“Ky është një nga problemet kryesore. Macron është politikisht i dobët në vendin e tij. Merz përfaqëson një përmirësim, por mbetet i brishtë. Sipas mendimit tim, sot Giorgia Meloni është liderja më e besueshme në Europë, siç e kam thënë edhe një vit më parë. Ajo duhet ta përfaqësojë Bashkimin Europian përballë Trumpit. Henry Kissinger pyeste: Kë duhet të telefonoj kur dua të flas me Europën?. Kjo pyetje është ende aktuale.”
Cilat janë prioritetet e Europës për vitin 2026?
“Së pari, integrim i vërtetë: një ligj europian për falimentimin. Pa të, nuk mund të konkurrohet në inteligjencë artificiale, kapital sipërmarrës dhe ekonomi moderne. Monedha e përbashkët nuk mjafton.
Së dyti, nevojitet një kapacitet ushtarak i besueshëm. Një mbrojtje moderne kërkon inteligjencë artificiale dhe energji. Europa duhet ta pranojë se jeton në një botë më të ashpër, mes SHBA-ve, Kinës dhe një Afrike që do të prodhojë tensione të reja.”
Pra?
“Jam moderisht optimist: Europa është një rast i mirë investimi. Por nevojitet një kërcim i vendosur politik. Siç thuhet, ajo që nuk të vret, të bën më të fortë.”
Një reflektim i fundit: A është ende gjallë e drejta ndërkombëtare?
“Sigurisht që po. Por është seriozisht në provë. Dhe pikërisht për këtë arsye do të duhet të forcohet.”