Donald Trump kishte kërcënuar se do ta merrte me forcë Groenlandën dhe se do të vendoste tarifa të reja doganore ndaj tetë vendeve evropiane. Qeveria autonome e ishullit po përgatitej për “skenarin më të keq”. Danimarka kishte frikë se mund të humbiste kontrollin mbi “Territorin e saj special” në Arktik, një mbetje e epokës koloniale. Disa liderë evropianë dhe një pjesë e madhe e opinionistëve në Evropë dhe SHBA parashikonin madje fundin e Aleancës Atlantike.
Në fund, asgjë nga këto nuk ndodhi. Në Davos, Donald Trump deklaroi se kishte arritur “një marrëveshje kornizë” me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte. Menjëherë pas kësaj, tensionet u ulën dhe tregjet financiare u rimëkëmbën. Megjithatë, kjo është një histori që pritet të lërë gjurmë të thella në ekuilibrat ndërkombëtarë. Kush del më i fituar?
Trump del fitues
Presidenti amerikan ndoqi një strategji të ngjashme me atë të pranverës së kaluar, kur shpalli vendosjen e tarifave doganore ndaj një pjese të madhe të botës. Që para rikthimit në Shtëpinë e Bardhë, Trump e ngriti tonin për Groenlandën, deri në intimidim të hapur. Megjithatë, për muaj të tërë, në qarqet diplomatike askush nuk besonte se ai do të dërgonte realisht ushtrinë në ishullin e madh, ndoshta trupat speciale të Alaskës, të ashtuquajturit “Arctic Angels”, që po stërviteshin edhe për inkursione të shpejta në akull.
Pas operacionit në Venezuelë, më 3 janar, perceptimi i rrezikut ndryshoi. Sidomos kur më 14 janar, zëvendëspresidenti JD Vance dhe sekretari i Shtetit Marco Rubio refuzuan ashpër propozimin e ministrave të Jashtëm të Danimarkës dhe Groenlandës: të ndërtoheshin baza ushtarake, por pa prekur sovranitetin e ishullit.
Ndërkohë, negociatat vazhduan, të udhëhequra kryesisht nga Mark Rutte. Detajet përfundimtare të marrëveshjes pritet të bëhen publike, por nga sa ka dalë deri tani, Trump duket se ka marrë në thelb atë që kërkonte. Groenlanda do të përfshihet në planin “Golden Dome”, mburoja hapësinore e projektuar për të kapur raketat nga Rusia, Kina dhe Koreja e Veriut që mund të vijnë nga rrugët arktike.
Trump ka arritur gjithashtu një fitore të rëndësishme politike: edhe një herë, ai është imponuar si epiqendra e rendit të ri botëror. Këtë e konfirmon edhe struktura e Bordit të Paqes për Gazën, një organizëm shumëpalësh i ndërtuar rreth rolit qendror dhe lidershipit personal të Trump.
Roli i ish-kryeministrit
Reputacioni i Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s ishte dëmtuar rëndë pas samitit të Aleancës në Hagë, kur ai e kishte quajtur Trump-in “babushi ynë”. Këtë herë, megjithatë, duhet pranuar se ish-kryeministri holandez veproi me kujdes dhe efektivitet.
Ai bashkëpunoi ngushtë me liderët e vendeve kryesore, veçanërisht me kancelarin gjerman Friedrich Merz dhe kryeministrin britanik, Keir Starmer, për ta kthyer një përplasje të mundshme frontale me Trump-in, që rrezikonte të shkatërronte NATO-n, në një çështje “teknike” mes aleatëve. Rutte siguroi fillimisht mandatin për të negociuar në emër të të gjithë partnerëve, më pas e përfshiu Groenlandën në dosjen më të gjerë të “sigurisë në Arktik”, duke propozuar përfshirje të drejtpërdrejtë dhe investime të mëdha ushtarake nga vendet nordike, Britania e Madhe dhe Gjermania.
Ai mori parasysh edhe shqetësimet e Danimarkës dhe vetë Groenlandës, duke ndërtuar një propozim që, për momentin, duket se funksionon. SHBA-të do të kenë dorë të lirë në Groenlandë, pa qenë e nevojshme të marrin pronësinë e ishullit, përveç ndoshta zonave ku do të ngrihen baza ushtarake dhe do të mbështeten nga aleatët në gjithë Arktikun. Nëse kjo linjë konfirmohet, NATO shpëton edhe kësaj here, dhe roli i Rutte-s duket vendimtar.
Evropa në ndjekje
Deri pak ditë më parë, kryeministri i Groenlandës, Jens Frederik Nielsen, u bënte thirrje bashkatdhetarëve të “përgatiteshin për skenarin më të keq”, pra për një ndërhyrje ushtarake amerikane. Danimarka u përpoq të organizonte një reagim të fortë, duke ftuar vendet evropiane në një stërvitje ushtarake në ishull, por mori vetëm shtatë përgjigje pozitive.
Qeveria e Kopenhagenit shpresonte për një veprim simbolik që do ta bindte Trump-in të hiqte dorë nga Groenlanda, por negociatat morën një drejtim tjetër. Liderët e BE-së u detyruan edhe një herë të ndjekin taktikat e paparashikueshme të Trump-it. Sot ka lehtësim në Bruksel dhe në kryeqytetet evropiane.
Por a është vërtet një sukses? Emmanuel Macron-i, Friedrich Merz-i, presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe të tjerët arritën kryesisht të kufizonin dëmin. Ndoshta kjo është mjaftueshëm, por siç tha kryeministri kanadez Mark Carney në Davos, “fuqitë e mesme” duhet të bashkëpunojnë për të ndërtuar një hapësirë autonomie në përplasjen mes Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Kinës.