Komisionerja e Bashkimit Evropian për Zgjerimin, Marta Kos, ka deklaruar se Shqipëria dhe Mali i Zi janë aktualisht në grupin e vendeve që kanë bërë më shumë përparim në rrugën drejt anëtarësimit në BE.
Në një intervistë për Corriere della Sera, Kos tha se procesi i zgjerimit të BE-së po shënon këtë vit më shumë rezultate se në 25 vitet e fundit. Sipas saj, pas Shqipërisë dhe Malit të Zi vijnë Moldavia dhe Ukraina, ndërsa për Bosnjë-Hercegovinën, Kosovën dhe Maqedoninë e Veriut procesi është ende në faza më të hershme. Serbia, sipas saj, mbetet një rast më vete.
Kos tha se aktualisht ekziston një “dritare mundësie” për zgjerimin e BE-së dhe se ajo mund të qëndrojë e hapur edhe përtej fundit të këtij viti. Megjithatë, ajo paralajmëroi se vitin e ardhshëm në disa vende të mëdha evropiane, përfshirë Italinë, do të zhvillohen zgjedhje.
Sipas komisioneres evropiane, BE-ja përballet edhe me një sfidë gjeopolitike. Lufta e Rusisë në Ukrainë, paqëndrueshmëria në Ballkanin Perëndimor dhe konkurrenca për ndikim me vende si Kina e bëjnë zgjerimin një çështje të rëndësishme për Evropën.
Kos theksoi se vendet kandidate duhet të përmbushin kriteret dhe të zbatojnë reformat e kërkuara, por edhe vetë BE-ja duhet të përgatitet për një zgjerim të ardhshëm. Ajo përmendi Malin e Zi si një vend që mund të përmbushë të gjitha kriteret deri në fund të këtij viti ose në fillim të vitit të ardhshëm.
Sa i përket Ukrainës, Kos tha se data 1 janar 2027, e vendosur si objektiv nga presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky, nuk është e realizueshme. Ajo nënvizoi se anëtarësimi në BE bazohet te meritat dhe përmbushja e kritereve dhe se nuk ka privilegje apo standarde më të ulëta për vendet kandidate.
Megjithatë, sipas saj, Ukraina po zhvillon një luftë për mbijetesë dhe për këtë arsye BE-ja ka detyrimin ta ndihmojë. Kos shpreson që deri në fund të këtij viti të hapen sa më shumë kapituj negociatash për Ukrainën.
Komisionerja foli edhe për idenë e integrimit gradual të vendeve kandidate, duke theksuar se kjo nuk duhet të shihet si një zëvendësim i anëtarësimit të plotë. Sipas saj, vendet që bëjnë përparim në reforma mund të përfitojnë nga një afrim më i madh me BE-në edhe përpara anëtarësimit.
Në lidhje me Serbinë, Kos u shpreh kritike për glorifikimin e kriminelëve të luftës, mohimin e gjenocidit dhe atë që ajo e cilësoi si revizionizëm, duke iu referuar edhe funeralit të Ratko Mlladiçit. Ajo tha se Serbia duhet të tregojë me vepra, dhe jo vetëm me fjalë, se sa serioz është angazhimi i saj për rrugën drejt BE-së.
Për Shqipërinë dhe Ballkanin Perëndimor, Kos vlerësoi rolin e Italisë në mbështetjen e procesit të zgjerimit. Ajo tha se Italia ka marrëdhënie të mira me vendet e rajonit dhe se mbështetja politike e vendeve anëtare është e domosdoshme për të çuar përpara procesin.
Në intervistë, Kos foli edhe për reformimin e vetë Bashkimit Evropian në mënyrë që ai të funksionojë me një numër më të madh vendesh anëtare. Ndër propozimet e diskutuara është thjeshtimi i procedurave të vendimmarrjes dhe, në disa fusha, kalimi nga unanimiteti në votimin me shumicë të cilësuar.
Intervista:
A do të jetë Ukraina në gjendje të bashkohet me BE-në vitin e ardhshëm?
Data 1 janar 2027 u caktua nga Presidenti Zelensky. Anëtarësimi bazohet në parimin e meritës: është e qartë se kjo datë nuk është e mundur. Unë e kuptoj që Kievi dhe shumë të tjerë e shohin anëtarësimin në BE si një garanci sigurie. Lufta në Ukrainë ka ndryshuar gjeopolitikën në Evropë dhe një nga pasojat është se zgjerimi është përsëri një përparësi, jo vetëm për Ukrainën, por edhe për të tjerët. Nuk ka privilegje apo zbritje në procesin e pranimit, por duhet të marrim në konsideratë se Ukraina po lufton një luftë për mbijetesë, prandaj është edhe detyra jonë ta ndihmojmë atë. Shpresoj që sa më shumë grupe të jetë e mundur të jenë të hapura deri në fund të vitit.
Cilat pika duhet të diskutojnë udhëheqësit?
“Janë katër: ndikimi i zgjerimit në shtetet anëtare ekzistuese; reformat e brendshme që BE-ja duhet të ndërmarrë për të qenë më efikase me më shumë anëtarë; masat mbrojtëse, d.m.th., si të mbrohemi në mënyrë që anëtarët e rinj të respektojnë sundimin e ligjit dhe demokracinë edhe pas anëtarësimit në BE; dhe idetë për thellimin e integrimit të forcuar gradual.”
A nuk është integrimi gradual në rrezik të bëhet një dhomë pritjeje e pafundme?
“Nuk e shoh këtë rrezik. Integrimi gradual mund të përdoret vetëm për vendet kandidate që po punojnë qartë për t’u bërë anëtarë të plotë të BE-së, por kanë nevojë për më shumë kohë. Nuk është një zëvendësim për pranimin. Procesi i bazuar në meritë është shumë i kërkuar: sundimi i ligjit, konvergjenca ekonomike, zbatimi i të gjithë acquis. Dhe nuk ka shkurtesa. Ne ofrojmë më shumë Evropë para pranimit, por vetëm kur ka më shumë meritë.”
Pse kjo rrugë?
“Nëse nuk jemi në gjendje të integrojmë fqinjësinë tonë, kundërshtarët tanë – unë i quaj ata forca të jashtme destabilizuese – do të vijnë dhe do t’i marrin ata.”
Serbia është një problem. Pas funeralit të Mlladiçit, ju anuluat një vizitë në Beograd.
“Serbia ka një rol qendror në stabilitetin e Ballkanit. Kur Beogradi aplikoi për anëtarësim në BE, ai u zotua të miratojë standardet, parimet dhe vlerat evropiane. Por glorifikimi i kriminelëve të luftës, mohimi i gjenocidit dhe revizionizmi që pamë në funeralin e Ratko Mlladiçit shkojnë kundër vlerave evropiane. Pra, Serbia do të duhet të vendosë se sa serioze është për rrugën e saj evropiane, jo vetëm me fjalë por edhe me vepra, dhe do të shohim se çfarë do të ndodhë në zgjedhje.
Çfarë roli po luan Italia në procesin e pranimit të Ballkanit Perëndimor?
“E vlerësoj shumë atë që po bën Roma në grupin e Miqve të Ballkanit Perëndimor dhe në procesin e zgjerimit në përgjithësi. Italia, si një anëtare themeluese e BE-së, luan një rol vendimtar, duke pasur marrëdhënie vërtet të shkëlqyera me vendet në atë rajon. Nacionalizmi po kthehet në ato vende dhe kjo ndikon në shpejtësinë me të cilën mund të vazhdojë zgjerimi. Thirrja ime për veprim është që ne duhet të angazhohemi më shumë politikisht. Unë jam përgjegjës për anën teknike, por pa mbështetjen e udhëheqësve politikë në Evropë, ne nuk mund ta çojmë përpara procesin e pranimit dhe Italia luan një rol shumë të rëndësishëm këtu.”
Tridhjetë shtete anëtare janë shumë. Si duhet të reformohet BE-ja?
“Në shqyrtimin para-pranimit, ne do të prezantojmë disa ide për të thjeshtuar procedurat tona.