Nga Fatos Çoçoli
Është mëse e vërtetë që tenderi i parë ndërkombëtar për nisjen e ndërtimit (faza e parë) të Portit detar të Porto Romanos nuk u përmbyll me sukses dy javë më parë, më 9 mars 2026.
Vonesa dyvjeçare: nga një kalë trojan?
Por është dhe po aq e vërtetë fakti që kompania e vetme e ngelur në garë, kompania greke Archirodon Construction dhe bashkëpunëtorët e saj, u tërhoq nga paraqitja e ofertës ekonomike për projektin me fond limit 400 milionë euro, të ofruar në tender nga qeveria jonë për realizimin e një pjese të punimeve për portin e ri.
Kompania greke dha justifikimin se ishin rritur kostot e ndërtimit në kushtet e sotme globale të pasigurta. Mundet të jetë kështu, sikundër mundet që të kishte marrë pjesë në garë pikërisht për t’u tërhequr në fund të saj, duke risjellë fabulën e kalit të Trojës, pasi është mëse e natyrshme që porteve greke të Pireut dhe Selanikut nuk u intereson konkurrenca nga porti i ri në Durrës.
Kjo tashmë nuk ka shumë rëndësi. As edhe shqetësimi i kryetarit të Dhomës Shqiptaro-Amerikane të Tregtisë, zotit Grant Van Cleve, i shprehur përmes një letre-email të bërë publike, për madhësinë dhe kapacitetet e portit të ri, prodhim i një keqkuptimi për informacionin e plotë të projektit për Porto Romanon. Informacioni i plotë për projektin mbart shifra më herë më të mëdha se informacioni në dispozicion të zotit Van Cleve.
Porto Romano: porta kryesore e Ballkanit Perëndimor drejt Adriatikut dhe tregjeve globale
Ndërtimi i portit të ri tregtar në Porto Romano përfaqëson një nga investimet infrastrukturore më të rëndësishme të Shqipërisë në dekadat e fundit. Rëndësia e tij shkon përtej modernizimit të një porti kombëtar. Ky projekt është konceptuar si nyja kryesore detare e Korridorit VIII, një nga korridoret më të rëndësishme të transportit në Europën Juglindore, dhe si pjesë e një rrjeti të integruar logjistik që përfshin edhe portet e thata të Prishtinës dhe të Shkupit.
Në këtë mënyrë, Porto Romano synon të kthehet në portën kryesore të Ballkanit Perëndimor drejt Adriatikut dhe tregjeve globale. Porti i ri pritet të zëvendësojë gradualisht funksionin tregtar të portit ekzistues të Durrësit, i cili është i kufizuar nga zhvillimi urban dhe nga kapacitetet infrastrukturore.
Porto Romano ofron disa avantazhe strategjike. Ai do të ketë hapësirë më të madhe për terminale modern, thellësi më të madhe detare për anije të mëdha, lidhje më të drejtpërdrejtë me rrugët dhe hekurudhat e Korridorit VIII dhe mundësi për zhvillimin e një zone industriale dhe logjistike.
Këto karakteristika e bëjnë Porto Romanon të përshtatshëm për të shërbyer jo vetëm për Shqipërinë, por për një treg shumë më të gjerë rajonal.
Porto Romano mund t’i shërbejë një tregu 10 milionë banorësh
Korridori VIII është një aks transporti paneuropian që lidh Adriatikun(Italinë), me Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut, Bullgarinë dhe Detin e Zi. Gjatësia totale e korridorit është rreth 1300 kilometra. Në Shqipëri, korridori ka 300 km.
Ky korridor është i rëndësishëm, sepse krijon një rrugë alternative tregtare mes dy deteve, duke reduktuar varësinë nga rrugët tradicionale të transportit në Europën Qendrore. Në këtë system logjistik, Porto Romano është porta perëndimore e korridorit, ndërsa portet bullgare Burgas dhe Varna janë portat lindore.
Modelet moderne të transportit përdorin gjithnjë e më shumë porte të thata, të cilat janë qendra logjistike në brendësi të territorit që lidhen drejtpërdrejt me portet detare.
Në rastin e Porto Romanos, portet e thata të planifikuara në Prishtinë dhe Shkup do të kenë një rol kyç. Ato do të kryejnë funksionin e magazinimit dhe shpërndarjes së mallrave të ardhur nga Porto Romano, ose nga portet bullgare, përpunimin doganor, si dhe transportin intermodal (rrugë + hekurudhë), duke ulur ndjeshëm kostot e logjistikës se sotme, me transportin përmes porteve greke. Ky sistem krijon një zinxhir transporti të integruar Deti Adriatik – Ballkan – Deti i Zi. Porti i Porto Romanos mund të shërbejë për një treg rajonal mbi 10 milionë banorë, duke përfshirë interesa biznesi të Italisë dhe Bullgarisë, përtej rajonit tonë. Një pjesë e konsiderueshme e kësaj tregtie mund të kalojë përmes portit të Porto Romanos, duke rritur ndjeshëm trafikun portual.
Këto shifra tregojnë se projekti i portit të Porto Romanos mund të shndërrohet në një nga motorët kryesorë të zhvillimit ekonomik dhe logjistik të Shqipërisë.
Porti i ri në Porto Romano do të bëhet!
Porti i ri në Porto Romano ka rëndësi parësore për sigurinë ekonomike dhe strategjike të rajonit. Ai i diversifikon korridoret tregtare europiane, rrit lidhjen infrastrukturore në Ballkan, forcon rolin e NATO-s në infrastrukturën kritike dhe integron më shpejtë ekonomikisht Ballkanin Perëndimor në BE. Në këtë kuadër, përfshirja e Korridorit VIII në listën e infrastrukturës kritike të NATO-s dhe në rrjetin europian të transportit TEN-T e rrit edhe më shumë rëndësinë e Porto Romanos.
Ai do të bëhet! Jo vetëm nga vullneti i qeverisë shqiptare, por edhe nga vullneti i qeverisë mike të Xhorxhia Melonit në Itali. Është e para qeveri italiane në 36 vitet e fundit që e ka shprehur qartë interesin e saj që Korridori VIII të bëhet dhe brenda tij, porta perëndimore e tij, Porto Romano. Zëvendëskryeministri dhe ministri i Jashtëm i Italisë, Antonio Tajani, ndër 15 figurat politike më të spikatura të BE-së sot, është një nga mbështetësit më të vendosur të Korridorit VIII dhe infrastrukturës kryesore të tij. Qeveria e sotme e Italisë e ka shprehur interesin e Italisë fuqishëm që Korridori VIII të përfundojë shpejt dhe qeveria e sotme italiane po ndërmerr hapa konkrete në Bashkimin Evropian për këtë.