Nga Artur Nura
Prania e disa eurodeputetëve italianë në demonstratat e fundit në Tiranë dhe vizita e tyre në qendrat e migrantëve në Shëngjin dhe Gjadër kanë rindezur një debat që tejkalon lajmet. E drejta e një eurodeputeti për të shprehur mendimet e tij ose të saj, apo për të vizituar objekte publike, nuk është në diskutim. Çështja është një tjetër: çfarë mesazhi politik përçohet kur nisma të këtij lloji zhvillohen në një vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, i angazhuar në një fazë veçanërisht delikate gjeopolitike?
Eurodeputetët e pranishëm nuk po merrnin pjesë në një mision zyrtar të Parlamentit Evropian. Ata po vepronin në një kapacitet politik, duke përfaqësuar bindjet e tyre dhe, në rastin më të mirë, grupin e tyre parlamentar. Ky është një dallim i rëndësishëm. Deklaratat e tyre kritike ndaj qeverisë italiane janë pjesë e diskursit normal demokratik. Rëndësia e kritikave të tyre ndaj qeverisë shqiptare, në kontekstin e marrëveshjes midis Romës dhe Tiranës për menaxhimin e qendrave të migrantëve, është më komplekse.
Kështu, Shqipëria rrezikon të bëhet një vend ku projektohen konflikte politike me origjinë në vende të tjera. Çështje që janë kryesisht pjesë e konfliktit të brendshëm politik në Itali përfundojnë duke u luftuar simbolikisht në tokën shqiptare, duke përfshirë një vend që ka zgjedhur të ndërtojë një marrëdhënie strategjike me Italinë dhe po vazhdon rrugën e tij drejt integrimit evropian.
Në këtë kontekst, fjalët e Kryeministrit të Shqipërisë, Edi Rama, i cili përmendi Betejën e Durrësit të vitit 48 para Krishtit si një metaforë për situatën aktuale, marrin një rëndësi të veçantë. Referenca historike ka ngjallur kuriozitet dhe diskutime, por rëndësia e saj politike duket mjaft e qartë.
Beteja e Durrësit ishte një nga episodet vendimtare të luftës civile romake midis Gaius Jul Cezarit dhe Gnaeus Pompeius Magnus. Ajo u zhvillua në territorin e Shqipërisë së sotme, por nuk përfshiu shqiptarët, as nuk ishte një luftë kundër popullsisë vendase. Ishte një konflikt tërësisht romak, që u zhvillua në bregdetin lindor të Adriatikut.
Ky është pikërisht kuptimi i metaforës së Ramës. Ashtu si territori shqiptar dikur ishte vendi i një lufte që i përkiste Romës, sot rreziku është që Shqipëria të bëhet skena e konflikteve që lidhen kryesisht me politikën italiane. Natyrisht, krahasimi nuk duhet interpretuar fjalë për fjalë: konteksti historik është krejtësisht i ndryshëm dhe askush nuk mund t’i mbivendosë dy epoka të ndara nga më shumë se dy mijë vjet. Por fuqia e metaforave qëndron pikërisht në aftësinë e tyre për të përmbledhur një shqetësim politik.
Marrëveshja midis Italisë dhe Shqipërisë për menaxhimin e flukseve të migracionit është objekt i një debati të nxehtë në Itali. Është legjitime që forcat politike italiane ta diskutojnë, ta kundërshtojnë ose ta mbrojnë atë. Më pak e qartë është që ky debat të transferohet në territorin e një shteti partner, duke përfshirë drejtpërdrejt institucionet e tij dhe duke nxitur tensione që mund të perceptohen si ndërhyrje në debatin e brendshëm të Shqipërisë.
Shqipëria, sot, nuk është vetëm një vend ballkanik. Është një aleat strategjik i Italisë, anëtar i NATO-s dhe kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Zgjedhjet e saj ndikojnë në ekuilibrat rajonalë dhe në marrëdhëniet me Brukselin. Për këtë arsye, çdo iniciativë politike nga jashtë duhet të marrë parasysh ndjeshmërinë e veçantë të kontekstit në të cilin zhvillohet.
Vizitat nga figurat politike evropiane janë pjesë e jetës normale demokratike dhe meritojnë respekt. Në të njëjtën kohë, është legjitime të vihet në dyshim ndikimi i tyre kur ato rrezikojnë ta shndërrojnë Shqipërinë në një fushë beteje për konkurrencë politike që buron jashtë kufijve të saj.
Nëse debati italian mbi emigrantët duhet të vazhdojë – dhe është e drejtë që të vazhdojë – ai duhet të zhvillohet, para së gjithash, brenda mjediseve institucionale italiane dhe evropiane, duke shmangur që një vend mik të bëhet simbol i një konflikti që e prek vetëm në mënyrë të tërthortë.
Ndoshta ky është pikërisht mësimi që mund të nxjerrim nga referenca historike e Edi Ramës. Dy mijë vjet më parë, Shqipëria ishte teatri i një lufte civile romake. Sot, askush nuk shpreson që ajo të bëhet, qoftë edhe simbolikisht, fushë beteje e përçarjeve në politikën italiane.