Nga Ardit Rada (Tiranë)
“Nuk është rastësi që çështja e Zvërnecit ka tërhequr vëmendjen edhe në nivelet më të larta të Bashkimit Europian. Kjo tregon se problemi nuk është thjesht një projekt i izoluar, por një model qeverisjeje që ka ngritur pyetje serioze për shtetin e së drejtës, mbrojtjen e pronës dhe transparencën.”
— Jorida Tabaku, në emër të Partisë Demokratike
Disa investime janë tepër të vogla për të bartur gjeopolitikë. Zhvillimi i planifikuar për Sazanin dhe Zvërnecin nuk është prej tyre. Një ish-ishull ushtarak dhe një brez bregdeti i mbrojtur, një vlerësim në miliarda, firma e Jared Kushner-it përkrah kapitalit katarez, emri i së bijës së një presidenti amerikan në detyrë i ngjitur në broshurë. Sido që ta quash, ky projekt është një vend ku interesat e Uashingtonit dhe ankthet e Brukselit takohen mbi tokë shqiptare. Një europian që formon një qëndrim mbi të nuk po komenton një resort. Po merr një anë në një përballje mes aleatësh. Pikërisht për këtë, qëndrimi, nëse mbahet, duhet thënë hapur, nga dikush i gatshëm ta nënshkruajë.
Por hapur nuk u tha. Ajo që publiku shqiptar mori ishte deklarata e mësipërme, lëshuar këtë javë në emër të Partisë Demokratike nga Jorida Tabaku. Fraza tek e cila kapet është “nivelet më të larta të Bashkimit Europian”.
Lexojini dy fjalitë sërish, sepse i gjithë manovrimi qëndron në vijën që i bashkon. E para raporton një fakt për Europën. E dyta e shndërron atë fakt në një verdikt për Shqipërinë. E para pretendon se Brukseli, në samitin e tij, po vëzhgon. E dyta përfundon se vëmendja provon një model qeverisjeje që dështon mbi shtetin e së drejtës, mbi pronën, mbi transparencën. Dhe midis të dyjave nuk ka asgjë: asnjë institucion i emërtuar, asnjë zyrtar i cituar, asnjë dokument i përmendur. Ndërtimi tashmë është i njohur. Europa thirret e nuk citohet kurrë. Shqetësimi raportohet e nuk i jepet kurrë burimi. I vetmi person që flet hapur, me emër, është vetë Tabaku.
Nuk ka arsye të dyshohet se dikush flet me Tabakun. Këtë e thotë ajo vetë, e shpesh. E ka përshkruar veten në kontakt të vazhdueshëm me përfaqësues ndërkombëtarë, dhe e ka paraqitur rolin e vet si atë të dikujt që i bën qytetarët të dinë çfarë mendojnë ata përfaqësues. Udhëton drejt Berlinit dhe Brukselit me një rregullsi që pak veta në politikën shqiptare e arrijnë, dhe është bashkëbiseduesja e njohur e Partisë Demokratike me Bundestagun gjerman dhe Partinë Popullore Europiane. Njerëzit në ato salla flasin me të. Kaq nuk vihet në pyetje.
Dy gjëra vihen. E para është nëse njerëzit që flasin me të janë “nivelet më të larta të Bashkimit Europian”, fraza tek e cila kapet. E dyta, dhe më e rëndësishmja, është nëse ndonjëri prej tyre ka vendosur ndonjëherë që Jorida Tabaku të jetë zëri i tyre në Shqipëri. Këto janë dy pretendime të ndryshme, dhe ajo i ngatërron. Të flasin me ty nuk është njësoj sikur të të kenë deleguar. Një deputete që dëgjon një shqetësim në një takim në Berlin ka dëgjuar një shqetësim. Nuk i është dhënë një mandat për t’ia shpallur vendit të vet si gjykimin e prerë të Europës.
Sepse ja çfarë bëjnë vërtet nivelet më të larta kur kanë diçka për të thënë mbi Shqipërinë. E thonë, në emrin e tyre, hapur. Parlamenti Europian e debatoi këtë vend dhe miratoi një rezolutë, me 502 vota pro dhe 120 kundër, që përshëndeti përparimin e Shqipërisë dhe e vendosi angazhimin e saj europian në një konsensus ndërpartiak, qeverinë dhe opozitën bashkë. Komisioni e publikon raportin e vet çdo vjeshtë nën vulën e vet. Bashkimi mban një delegacion në Tiranë me një ambasador që flet para kamerave. Këtë javë që shkoi, presidentja e Komisionit, në samitin e Tivatit, deklaroi për t’u cituar me emër se Shqipëria mbetet në rrugën e duhur për t’i mbyllur kapitujt deri në vitin 2027. Asnjë prej këtyre institucioneve nuk është memec. Asnjë prej tyre nuk ka nevojë për një deputet të opozitës shqiptare që t’ia çojë kuptimin në shtëpi. Kur duan të paralajmërojnë, paralajmërojnë, dhe i vënë një emër dhe një vulë.
Pra, nëse ka një shqetësim europian për investimin Kushner aq serioz sa të përligjë gjuhën që përdor Tabaku, shqetësimi ka një autor, dhe autori po fshihet. Kjo është pjesa që ia vlen të thuhet troç. Nëse është ambasada gjermane në Tiranë ajo që e mban këtë qëndrim, le ta deklarojë ambasada. Nëse është Peter Beyer në Berlin, raportuesi i Bundestagut për Ballkanin Perëndimor prej më se një dekade, kryeraportues për Shqipërinë në grupin e tij parlamentar, dhe dikur koordinator i marrëdhënieve transatlantike të qeverisë së vet, një njeri që çdo titull i tij e vendos pikërisht në vijën e ndarjes ku shtrihet ky projekt, atëherë le ta thotë Beyer-i nën emrin e vet, në Bundestag ose në një gazetë gjermane, ku fjalët e tij mund të peshohen dhe ku ai mund të mbahet përgjegjës për to. Nëse është dikush tjetër me peshë, le të dalë ai person përpara. Ajo që asnjë prej tyre nuk duhet të bëjë është të formojë qëndrimin në fshehtësi dhe ta lërë një deputete shqiptare t’ia paraqesë publikut shqiptar si zërin e Europës, të mohueshëm nga të dyja anët.
Kundërshtimi se kështu funksionon diplomacia, në heshtje, përmes ndërmjetësish të besuar, nuk qëndron përballë asaj që është në lojë. Një fjalë e qetë për një reformë teknike është një gjë. Një fushatë kundër një investimi prej një miliardë eurosh të lidhur me familjen e presidentit amerikan është diçka tjetër. Ky është një akt transatlantik me pasoja për marrëdhënien mes Europës dhe Shteteve të Bashkuara, dhe një akt i kësaj peshe nuk mund të jetë njëkohësisht aq i vërtetë sa të formësojë politikën shqiptare dhe aq i mohueshëm sa asnjë zyrtar europian të mos jetë i detyruar ta marrë përsipër. Nëse një qeveri apo parlamentar europian beson se ky investim rrezikon shtetin e së drejtës në një vend kandidat, ai është një qëndrim legjitim, dhe mënyra për ta mbajtur është hapur, përgjegjës ndaj elektoratit të vet dhe ndaj aleatit të cilit, në fakt, po i kundërvihet. Mënyra për të mos e mbajtur është përmes një paravani në Tiranë.
Ka një ironi këtu që protagonistët duhet ta ndiejnë. Standardi që Europa i kërkon Shqipërisë, raport pas raporti, është transparenca. Vendime në dritë. Autorë që e nënshkruajnë punën e tyre. Ndikim që mund të gjurmohet dhe t’i jepet përgjigje. Një shqetësim europian i përcjellë përmes një kanali pa emër, i fryrë nga një ndërmjetës i brendshëm në gjykimin e niveleve më të larta, dhe i pambështetur në asnjë burim, është shkelje pikërisht e parimit që Bashkimi erdhi në Shqipëri për ta mësuar. I kërkon vendit të përmbushë një standard që lajmëtarët e vet nuk pranojnë ta mbajnë.
Jorida Tabaku mund të besojë se po bën punën e Europës. Nuk është e autorizuar ta bëjë. Nivelet më të larta të Bashkimit Europian kanë zëra, delegacione, raporte, dhe një parlament që voton me qindra, dhe kur duan që Shqipëria të dëgjojë diçka, asnjëherë, qoftë edhe një herë të vetme, nuk kanë pasur nevojë për të që ta thotë në emrin e tyre. Nëse dikush më poshtë se ato nivele po e përdor, ilaçi është i thjeshtë dhe i takon atij personi, jo asaj. Dilni në dritë. Nënshkruajeni shqetësimin. Një qëndrim europian që ia vlen të mbahet, ia vlen edhe një emër europian. Derisa të shfaqet një i tillë, ajo që Tabaku mbart nëpër Tiranë nuk është zëri i Europës. Është një mesazh i panënshkruar, dhe një mesazh i panënshkruar në çështje kaq të rënda nuk është diplomaci. Është shmangie