Vija që ndan paqen nga lufta në Evropë po bëhet gjithnjë e më e hollë, ndërsa sulmet kibernetike, incidentet me dronë dhe veprimet e tjera të fshehta po shtojnë shqetësimet për sigurinë e kontinentit. Në këtë situatë, NATO po përballet me një sfidë të vështirë: si të reagojë ndaj sulmeve që shkaktojnë dëme serioze, por që nuk shoqërohen gjithmonë me një shpallje të hapur të përgjegjësisë.
Admirali Giuseppe Cavo Dragone, kryetar i Komitetit Ushtarak të NATO-s, ka deklaruar në një intervistë për gazetën italiane “La Repubblica” se aleanca ka treguar aftësinë për të menaxhuar përshkallëzimin e situatave të tilla, përmes reagimeve të dukshme dhe veprimeve që nuk bëhen publike.
Ai iu referua veçanërisht sulmeve kibernetike që mund të bllokojnë shërbimet publike dhe të rrezikojnë infrastrukturat jetike. Disa prej këtyre sulmeve u janë atribuar hakerëve të lidhur me Kremlinin. Ministri i Jashtëm polak, Radosław Sikorski, ka ngritur shqetësimin edhe për një përpjekje për të bllokuar serverët e një spitali.
Sipas analizës së publikuar nga “La Repubblica”, një nga mënyrat e mundshme të kundërpërgjigjes së NATO-s do të ishte goditja e sistemeve dhe qendrave ruse të të dhënave, me reagime në rritje në varësi të dëmit të shkaktuar nga sulmet fillestare.
NATO ka një strategji për t’u përballur me luftën hibride që prej vitit 2016, kur sulmet kibernetike ndaj vendeve baltike shtuan shqetësimet për sigurinë e aleatëve. Sipas qëndrimit zyrtar të aleancës, përgjegjësia e parë për t’iu përgjigjur një sulmi i takon vendit që është vënë në shënjestër. Megjithatë, nëse një sulm hibrid merr përmasa të rënda, ai mund të çojë edhe në aktivizimin e Nenit 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut.
Neni 5 është një nga parimet më të rëndësishme të NATO-s dhe parashikon se një sulm i armatosur kundër një vendi anëtar konsiderohet sulm kundër të gjithë aleancës. Kjo do të thotë se vendet anëtare duhet të ndihmojnë shtetin e sulmuar, sipas detyrimeve të përcaktuara në traktat.
Megjithatë, një pyetje mbetet pa përgjigje të qartë: sa i rëndë duhet të jetë një sulm kibernetik apo një veprim tjetër hibrid që NATO të vendosë të reagojë së bashku? Ky prag nuk është bërë publik. Në dokumentet strategjike të aleancës thuhet vetëm se operacionet hibride mund të arrijnë deri në nivelin e një sulmi të armatosur.
Arsyeja lidhet me strategjinë e parandalimit. Duke mos zbuluar se ku qëndron kufiri që do të shkaktonte një reagim të përbashkët, NATO synon të mos i japë kundërshtarit mundësinë të kryejë sulme duke qëndruar qëllimisht nën atë prag. Ideja është që çdo agresor të llogarisë mundësinë e një kundërpërgjigjeje të fuqishme.
Por ngjarjet e fundit po ngrenë dyshime për efektivitetin e kësaj strategjie. Sipas raportimit të gazetës italiane, brenda pak më shumë se një jave, pesë anije tregtare janë fundosur nga dronë pranë brigjeve të Rumanisë dhe Bullgarisë, duke shkaktuar vdekjen e 24 marinarëve.
Ndërkohë, Polonia ka akuzuar Moskën për një zjarr në një stacion të lidhur me Starlink-un dhe ka njoftuar se ka parandaluar një plan për vrasjen e kryeministrit. Edhe Gjermania ka drejtuar akuza ndaj Rusisë për incidente me dronë-bombë në aeroportin e Lajpcigut.
Këto zhvillime kanë shtuar shqetësimet se lufta hibride në Evropë po bëhet gjithnjë e më e rrezikshme dhe se reagimet aktuale nuk po arrijnë ta ndalin përshkallëzimin.
Një nga faktorët kryesorë të këtij problemi lidhet me rolin e Shteteve të Bashkuara. Sipas analizës së “La Repubblica”, besueshmëria e një reagimi të përbashkët të NATO-s është dobësuar gjatë presidencës së Donald Trumpit, duke ngritur pikëpyetje për gatishmërinë e aleatëve për të vepruar së bashku në rast të një krize.
Pa mbështetjen e SHBA-së, kapacitetet evropiane për t’iu përgjigjur sulmeve kibernetike dhe fushatave të dezinformimit mund të mos jenë të mjaftueshme për të frenuar Kremlinin. Shqetësimi kryesor është se sulmet që deri tani janë zhvilluar kryesisht në formën e luftës hibride mund të bëhen më të shpeshta dhe më të dhunshme, duke e afruar Evropën gjithnjë e më shumë me një përballje të drejtpërdrejtë.
