E ardhmja e Ngushticës së Hormuzit mbetet e pasigurt, pasi përballja mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit nuk lidhet vetëm me çështje ekonomike, por mbi të gjitha me kontrollin gjeopolitik të një prej pikave më strategjike të energjisë në botë.
Sipas analizave, nëse do të ishte vetëm një çështje financiare, një marrëveshje mes palëve do të ishte arritur prej kohësh. Irani ka mbi 100 miliardë dollarë fonde të ngrira jashtë vendit, ndërsa memorandumi i nënshkruar në mes të qershorit parashikon angazhimin e SHBA-ve për të ndihmuar në hartimin e një plani prej të paktën 300 miliardë eurosh për rindërtimin dhe zhvillimin ekonomik të Republikës Islamike.
Një marrëveshje me Uashingtonin do t’i sillte Teheranit përfitime të mëdha ekonomike: heqjen e sanksioneve ndaj naftës, rikthimin e fondeve të bllokuara dhe mundësi të reja investimesh. Megjithatë, Irani duket se synon diçka më shumë se përfitimet financiare.
Teherani kërkon të ruajë kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit, duke e përdorur atë si një mjet presioni ndaj kundërshtarëve të tij. Përmes kësaj ngushtice kalonte para konfliktit rreth një e pesta e naftës dhe gazit natyror të konsumuar në botë.
Majid Shakeri, këshilltar i kryenegociatorit iranian Mohamed Bagher Ghalibaf, deklaroi në televizionin shtetëror iranian se kontrolli mbi Hormuzin është më i rëndësishëm sesa të ardhurat që mund të sigurohen prej tij.
“Fitimet varen nga kontrolli. Ose ne mbajmë ngushticën, ose secili prej nesh do të bëhet dëshmor për të”, tha ai.
Një nga pikat më të debatueshme të memorandumit SHBA-Iran është ajo që lidhet me kalimin e anijeve tregtare në Hormuz. Dokumenti parashikon që Irani të përdorë “përpjekjet më të mira” për të garantuar kalimin e sigurt të anijeve pa tarifa për një periudhë 60-ditore.
Gjithashtu, marrëveshja parashikon një dialog mes Iranit dhe Sulltanatit të Omanit për të përcaktuar administrimin e ardhshëm dhe shërbimet detare në ngushticë, duke respektuar “të drejtat sovrane të shteteve bregdetare”.
Por kjo pikë është interpretuar ndryshe nga palët. Shtetet e Bashkuara e shohin si një garanci për lirinë e lundrimit, ndërsa Irani e interpreton si njohje të të drejtës së tij për të pasur rol vendimmarrës mbi kalimet në Hormuz.
Ekspertët vlerësojnë se pikërisht kjo paqartësi ka rikthyer tensionet. Gardianët e Revolucionit iranian kanë sulmuar anije që nuk kanë kërkuar leje për kalimin në ngushticë, ndërsa SHBA-të kanë ndërmarrë sulme ndaj këtyre forcave.
Pavarësisht sulmeve ajrore amerikane, mbetet e paqartë nëse kjo strategji mund të garantojë rihapjen e plotë të Hormuzit. Forcat iraniane kanë përdorur taktika të luftës asimetrike, me dronë të vegjël dhe mjete të shpejta detare, që janë të vështira për t’u neutralizuar.
Nga ana tjetër, Teherani ka dhënë sinjale se nuk kërkon domosdoshmërisht një përshkallëzim të ri. Në një deklaratë të fundit, forcat detare të Gardianëve të Revolucionit kritikuan veprimet amerikane, por theksuan gjithashtu se trafiku në Gjirin Persik ishte rikthyer në rreth 50% të nivelit para luftës.
Deklarata e Iranit shmangu kërcënimet për hakmarrje dhe foli për një “proces të hapjes graduale” të Ngushticës së Hormuzit.
Megjithatë, përplasja mes Uashingtonit dhe Teheranit mbetet larg një zgjidhjeje të qëndrueshme. Edhe nëse armët heshtin përkohësisht, pasiguria mbi Hormuzin pritet të vazhdojë të mbajë të larta tensionet në tregjet globale të naftës.