Thatësira e zgjatur dhe valët e të nxehtit që kanë përfshirë Evropën po shkaktojnë një rënie të ndjeshme të niveleve të ujit në lumenjtë kryesorë të kontinentit, duke nxjerrë në sipërfaqe rrënoja anijesh dhe objekte historike që kanë qëndruar të fshehura për dekada, e në disa raste për shekuj.
Një nga zbulimet më spektakolare është bërë në Serbi, ku tërheqja e ujërave të lumit Sava ka nxjerrë në pah pjesë të mëdha të një rimorkiatori me avull pranë qytetit të Sremska Mitrovicës, rreth 70 kilometra në veriperëndim të Beogradit.
Banorët vendas dhe autoritetet e muzeut lokal thonë se rrënojat janë shfaqur edhe në raste të tjera, por asnjëherë më parë në një përmasë kaq të madhe.
Anija, e njohur sot si “Sllovene”, u ndërtua në vitin 1913 në Budapest, në kohën kur qyteti ishte pjesë e Perandorisë Austro-Hungareze. Rimorkiatori ishte rreth 54 metra i gjatë dhe fillimisht mbante emrin “Vag”, sipas lumit me të njëjtin emër në Sllovaki. Me motor avulli, ai përdorej për të tërhequr ngarkesa të rënda përgjatë rrjetit të lumenjve të Evropës Qendrore.
Pas Luftës së Parë Botërore, anija iu kalua Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve si pjesë e dëmshpërblimeve të luftës dhe u riemërua “Sllovene”. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ajo ra nën kontrollin gjerman dhe më vonë u përdor nga forcat antifashiste jugosllave.
Fati i saj përfundoi në prill të vitit 1945, kur anija, ndërsa transportonte ushtarë të plagosur drejt Perëndimit, goditi aksidentalisht një minë gjermane dhe u fundos në lumin Sava. Për shkak të historisë së saj dhe përmasave të rrënojave, në zonë ajo njihet si “Titaniku i Savës”.
Por rrënojat e “Sllovenes” nuk janë i vetmi zbulim që ka dalë në dritë për shkak të rënies së nivelit të ujërave. Në Danub, pranë kufirit mes Serbisë dhe Rumanisë, janë shfaqur mbetjet e disa anijeve të Flotës Gjermane të Detit të Zi.
Disa prej tyre u fundosën qëllimisht gjatë tërheqjes së forcave naziste në vitin 1944, me qëllim pengimin e avancimit të forcave sovjetike. Disa prej rrënojave besohet se ende mund të përmbajnë armë dhe eksplozivë, duke e bërë zonën potencialisht të rrezikshme.
Edhe në Itali, rënia e nivelit të lumit Tiber ka nxjerrë në pah struktura të një ure të lashtë romake, e cila lidhet me periudhën e Perandorisë Romake dhe kishte nisur të shembej që në shekullin III.
Ndërkohë, në Bullgari, tërheqja e ujërave të Danubit ka bërë të mundur zbulimin e fragmenteve kockore në rërën e lumit, duke shtuar edhe një tjetër zbulim arkeologjik në listën e objekteve të nxjerra në sipërfaqe nga kushtet ekstreme të motit.
Zbulimet po ofrojnë një pamje të rrallë të historisë së fshehur nën ujërat e lumenjve evropianë, por në të njëjtën kohë përbëjnë një sinjal shqetësues për përmasat e krizës klimatike.
Rënia e niveleve të ujit po prek transportin lumor, bujqësinë dhe furnizimin me ujë, ndërsa ekspozimi i objekteve historike është një nga pasojat më të dukshme dhe të pazakonta të thatësirës.